Tekens oefenen

Ilirea’n’Along - aflevering 2

17 februari 20225 minuten

Watte? Ilirea’n’Along. Spreek uit als: ielierééjanaalong. Het betekent: ‘De Ilireaanse taal’. En als je nog nooit van Ilirea hebt gehoord, kan dat kloppen; het land en de taal bestaan niet. Deze blogserie gaat over het maken van een verzonnen taal. Ook wel ‘constructed language’ of ‘conlang’.

Wat vooraf ging
In de vorige aflevering heb ik Tristan geïnterviewd over zijn taal. Daaruit bleek dat hij met een alfabet was begonnen en dat hij daarna vrij willekeurig woorden is gaan verzinnen voor zijn taal. Langzaam maar zeker kwam er een structuur in: de taal lijkt op het Frans, Engels en Nederlands, omdat dat talen zijn die Tristan kent en begrijpt. Ook wil hij dat de praktische kant overheersend wordt.

Verder loopt hij aan tegen structuur, consequent blijven en de werkwoordsystemen. Daarmee ga ik hem helpen. Maar eerst: overtypen wat hij al heeft in xls-bestand en dat op verschillende manieren structureren.

Inventarisatie
Wat er al ligt is het alfabet. 

Het Ilireaanse alfabet
Het Ilireaanse alfabet

Toen Tristan begon met het Ilireaans, wilde hij een schrift erbij dat je aan elkaar kon schrijven. De tekens zijn met het oog daarop ontworpen. We hebben via de website Calligraphr een font gemaakt van het Ilireaanse schrift, dat je hier kunt downloaden. Handig, voor als je de tekens wilt kunnen lezen. Tristan is er erg tevreden over.

Instructies voor het gebruik van het font: de a zit onder de a enzovoorts, met uitzondering van een aantal letters. De sh zit onder de q, de gh onder de c en de th is ä voor een kleine letter en Ä voor een hoofdletter.

Een tweede uitgangspunt was dat Tristan geen dubbele medeklinkers of klinkers wilde schrijven, maar wel van deze (Nederlandse) uitspraakmogelijkheden gebruik wilde blijven maken. Een woord als Len ('letter') wordt in het meervoud Lenni, omdat de klank van de e kort is. In het Ilireaans schrijven we dit als Len²i ('letters', 'boek'). Het meervoud van Len²i ('boek') is Len²i² ('boeken'). Dit spreek je uit als /lènni-i/. Alle letters worden uitgesproken, de  klinkt net iets langer dan een enkele n.

Het teken om aan te geven dat er een dubbele klinker of medeklinker staat, kun je trouwens vinden onder ö.

Hier komen een paar talen bij elkaar. De uitspraakregels van het Nederlands gelden (bakker-jager), de schrijfwijze komt uit het Grieks, waarin er tekens worden gebruikt om aan te geven dat er een letter is weggevallen en de uitspraak lijkt op het Fins, waarin de lange woorden met dubbele klinkers en medeklinkers allemaal worden uitgesproken. Verder hebben we nog elementen gejat uit het Duits en Frans.

Regels
Het Ilireaans moet zich ook aan bepaalde uitspraak-, spellings- en toepassingsregels houden.

Vooralsnog vormen deze de kern:
* Interpunctie volgt het Nederlands.
* De j kan alleen aan het begin van een woord worden gebruikt: jiez ('ja').
* De y spreek je uit als /j/ en gebruik je als er klinkerbotsingen zijn. In overige gevallen als /i:/ (zoals in 'lied').
Voorbeeld: de vergrotende en overtreffende trap vorm je door -u en -ae (spreek uit /ai/) achter het woord te plakken. Lyria ('mooi', uitspraak: /lieriejaa/) is in de vergrotende trap lyria-u, maar de a en u botsen, dus komt er een y tussen: lyriayu. Uitspraak: /lieriejaaju/. Klemtoon op de a. De overtreffende trap wordt volgens deze regel: lyria-ae en omdat de klinkers botsen, komt ook hier en y ertussen: lyriayae (uitspraak: /lieriejaajai/).
* Als de klinker aan het einde van een woord kort moet worden uitgesproken, schrijf je er een h achter: aghoh ('ook'), uitspraak: /aachô/.
* De apostrof schrijf je alleen bij delen van een woord die zijn afgeleid van bestaande woorden, anders plak je de pre- of suffixen zonder apostrof aan het woord vast. Voorbeelden: Tar’las ('storm'), waarbij tar ‘erg’ betekent en las is afgeleid van Larea ('water'). Maar je schrijft ling en lingd ('ding' en 'iets') en niet ling’d, omdat -d een suffix is, maar niet is afgeleid van een bestaand woord.
* Alle affixatie bij werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden gaat wél met een apostrof. Hier heeft de apostrof namelijk een grammaticale functie. N’hawolen is bijvoorbeeld de verleden tijd van hawolen ('ik woon'). De apostrof wordt niet uitgesproken, de n plak je aan de rest van het woord vast, en wel zo dat het uitspreekbaar is: /naawoolen/. Dit heeft het Ilireaans gemeen met het Frans.
* Er komen klinkers tussen de medeklinkers of onuitspreekbare combinaties. De toegevoegde klinker richt zich naar de klinker waar de klemtoon op ligt. Voorbeeld: elytrisi ('jij vliegt'), elytr- is de stam, -si de verbuiging voor 'jij’. Omdat tr-s moeilijk uitspreekbaar is, en de klemtoon op de y ligt, komt er een i tussen de stam en de uitgang.
* Zelfstandige naamwoorden krijgen een hoofdletter. Dit hebben we uit het Duits gepakt om onderscheid te maken tussen zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden. Handige truc.
* Theoretisch kun je in het Ilireaans hele clusters woorden aan elkaar plakken met de apostrof. Hier zullen we in een toekomstige blog dieper op ingaan.

Pdf’s
We houden de voortgang van het Ilireaans bij in verschillende pdf-bestanden, die we graag met jullie delen. De links kun je hieronder vinden. Ze zullen regelmatig worden bijgewerkt en herzien. Ze zijn dan ook ter info in dit stadium.

pdf - fonetiek/letters, namen, uitspraak
pdf - (grammatica)regels tot nu toe
pfd - woordenlijst

Tot de volgende blog, waarin we de woordvolgorde van het Ilirea'n zullen bespreken.

Delen op FaceBook Delen op LinkedIn Delen op Twitter