Tekens oefenen

Ilirea’n’Along - aflevering 3

17 maart 20225 minuten

Watte? Ilirea’n’Along. Spreek uit als: ielierééjanaalong. Het betekent: ‘De Ilireaanse taal’. En als je nog nooit van Ilirea hebt gehoord, kan dat kloppen; het land en de taal bestaan niet. Deze blogserie gaat over het maken van een verzonnen taal. Ook wel ‘constructed language’ of ‘conlang’.

Wat vooraf ging
In aflevering 2 dook ik in de materie die Tristan al heeft liggen. We hebben het alfabet besproken, een font gedeeld en de eerste basisregels van de grammatica vastgelegd. Nu vervolgen we de inventarisatie.

Woordvolgorde en zinsconstructie
Van de ruim 6000 talen die er op de wereld worden gesproken, heeft 45% een woordvolgorde onderwerp-lijdend voorwerp-gezegde, een zogenaamde SOV-taal. SOV staat hierbij voor subject, object, verb. In een SOV-taal staat het onderwerp vooraan aan de zin, direct gevolgd door het lijdend voorwerp. Het gezegde, het werkwoord dus, komt ná het lijdend voorwerp. Voorbeeld: ‘Zij de hond ziet.’

Er zijn zes mogelijkheden om de eenvoudigste zin te construeren: SOV, SVO (zoals het Nederlands), VSO, VOS, OVS en OSV. Tristan koos voor de VSO-volgorde en wel omdat hij de nadruk op de actie wilde leggen en niet op de persoon of het ding die of dat die actie uitvoert. De ‘mentaliteit’ van de sprekers is dus actiegericht. Dit past bij Tristans idee dat de Ilireanen ‘praktisch’ zijn. Ze zijn doeners (Fursisi in het Ilireaans).

talen van de wereld
Talen van de wereld - kaart van Wikipedia

Grammatica
Een zin in het Ilireaans begint dus meestal met het werkwoord, gevolgd door het onderwerp en dan het lijdend voorwerp. ‘Zij ziet de hond’ is in het Ilireaans dus: ‘Ziet zij de hond’. Omdat ‘ziet’ altijd vooraan staat, is het handig om het werkwoord te laten uitdrukken wie iets doet. De vervoeging van werkwoorden is dan ook ‘synthetisch’. Dat wil zeggen dat je aan de uitgangsvormen en eventuele affixatie veel informatie kan afleiden. 

Een voorbeeld.
NL: Wij woonden in een huis. 
IL: N’hawolia ir Hawon.
Hawolan is het hele werkwoord (de infinitief) van ‘wonen’. Hawol- is de stam. Achter hawol- komt de uitgang, in dit geval -ia voor eerste persoon meervoud (wij). De verleden tijd wordt aangegeven met een voorvoegsel, in dit geval n’-. De uitspraak is /naawoolia/, zoals we al in aflevering 2 hebben gezien. Komt het persoonlijk voornaamwoord ij (wij, uitspraak /ij/) achter het werkwoord, dan betekent dat er nadruk wordt gelegd: ‘WIJ woonden in een huis’ (in tegenstelling tot jullie of zij, bijvoorbeeld). In het Ilireaans: N’hawolia ij ir Hawon.

Vraagaanduidingswoord
Bij het maken van het Ilireaans heeft Tristan veel filmpjes gekeken van andere conlang-bouwers, met name van Artifexian. Superhandig. In een van die tutorials kwam een ‘vraagaanduidingswoord’ voor. Dat vond Tristan zo leuk dat hij er ook één wilde. We hebben daarvoor het woord ko bedacht en ook dat het alleen in formele taal wordt gebruikt. Als je dus heel beleefd wil zijn, gebruik je dat woordje.

Een vraag heeft dezelfde woordvolgorde als in het Nederlands. Ik zal weer een voorbeeld geven:
NL: Wat zie ik daar?
IL: Dafug zren thal?
IL formeel: Dafug ko zren thal?

Een tweede regel is: is er geen vraagwoord, dan gebruik je altijd ko.
Dus:
NL: Zie ik jou daar?
IL: Ko zren zul'd thal?

Samengestelde zinnen
Die hebben we in dit stadium nog niet, maar we hebben al wel bedacht dat de bijzin altijd vlak achter het woord komt waarop het slaat. Een zin als ‘Lopend eet ik een ijsje’ is in het Ilireaans dan ook: Raviolen, woulandi, [een ijsje]. Voor ‘ijsje’ hebben we nog geen woord...

Gehoord tijdens het overtypen van alle informatie
‘Wat ben je aan het doen?’
‘Al jouw woorden in een excel-bestand aan het overtypen, zodat we die later kunnen makkelijker kunnen ordenen en er beslissingen over kunnen nemen.’
‘O ja, handig.’
‘Nou, het is monnikenwerk, niks an...’
Nixan betekent doodgaan of sterven in het Ilirea’n.’
‘Mooi. Van monnikenwerk kun je inderdaad dood neervallen. Nixan.’
Tristan gniffelt.
Ik type moren in een cel en daarna de betekenis ‘huis’. ‘Waarom heb je een woord als huis niet meer in lijn verzonnen met hawolan?’
‘Weet ik eigenlijk niet.’
‘Is dat dan niet een goede beslissing om nu te nemen?’
‘Wat?’
‘Dat je woorden die heel sterk op elkaar lijken qua betekenis, zoals wonen, huis, inwoner enzovoorts, dezelfde stam geeft?’
‘Dat kan...’
‘Nou ja, om het makkelijk te houden. Later kun je altijd nog uitzonderingen toevoegen, of leenwoorden, of verbasteringen.’
‘O ja. Ja, eigenlijk vind ik dat wel een goed idee.’
‘Dus ‘huis’ moet iets worden met hawol.’ 
Hawon.’
‘Check. Waar zullen we moren voor gebruiken? Waar ligt de klemtoon?’
Morén. En e is kort.’
‘Het doet me denken aan moeras en bruin. Grond!’
‘Oké. Ja, daar ben ik het mee eens.’
Ik type noest.
‘Ik wil trouwens dat het achtervoegsel -sis de persoon van iets is. Dus hawolan is 'wonen', dan is Hawolsis een ‘inwoner’. Hawolsisi zijn dan inwoners.’
‘Oké.’

Hier kun je de nieuwe regels vinden.
pdf - (grammatica)regels

Tot slot nog een leuke link (vinden wij): lijst van kunsttalen

De volgende keer gaan we verder met de inventarisatie en de bijvoeglijke en zelfstandige naamwoorden. Ook hopen we dan een systeem te hebben waarmee de sprekers van het Ilireaans zelf woorden kunnen maken. Ik bedoel, ik wil wel lopend een ijsje kunnen eten in het Ilireaans...

Delen op FaceBook Delen op LinkedIn Delen op Twitter