Stapeltje boeken met vogel erop

Rachels rokje

6 maart 202010 - 15 minuten

Rachels rokje van Charlotte Mutsaers bestaat 25 jaar en daarom heeft uitgeverij Das Mag een nieuwe uitgave uitgebracht. Ik las dit boek voor het eerst in 1994, later nog eens en nu voor deze recensie voor de derde keer. Is er in die tijd iets veranderd in mijn begrip van het boek?

Korte inhoud
Rachels rokje gaat over Rachel Stottermaus die op dertien jarige leeftijd smoorverliefd wordt op haar leraar Nederlands, Douglas Distelvink. De bliksem slaat in en ontregelt niet alleen haar hart, maar beheerst haar hele leven. Als Rachel volwassen is, komt ze die leraar tegen op straat en ontstaat er voorzichtig een soort vriendschap.

Eerste lezing
Die bliksem. Dit boek sloeg bij mij in als de bliksem, de eerste keer dat ik dit boek las. Ik was twintig en op die leeftijd sta je daar wagenwijd open voor, net als Rachel. Ik herinner me nog dat ik de taal in het boek geheimzinnig vond, origineel en een tikkeltje onbegrijpelijk of beter gezegd, ongrijpbaar. De plooien van het rokje als hoofdstukken vond ik een geweldige vondst, de korte beschrijving onder elke plooi grappig. Maar waar het nou precies over ging? Geen idee, al hoopte ik heel erg dat Rachel en haar leraar samen zouden komen, romantisch als ik was. Ze kwamen toch samen?

„ De taal in dit boek is geheimzinnig, origineel en ongrijpbaar. ”

Tweede lezing
Maar waar gíng het nou over? Toen ik het boek voor de tweede keer las, ben ik meer gaan letten op de gebeurtenissen. Ik was eind twintig, al wat nuchterder en hoewel ik bang was dat het boek zou tegenvallen (dat heb je soms bij tweede lezing), waagde ik me er toch aan. Die taal... Er was iets met vluchtheuvels, sneeuw, een riem en rokjes natuurlijk. Deze keer viel me op dat er eigenlijk niet zo veel gebeurde. Een heel boek over het niet verklaren van een liefde, over verzengend verlangen zonder inlossing. Knap. Die taal... nog steeds begreep ik de helft niet, vond ik dat ik de verwijzingen naar andere teksten, naar personen, gebeurtenissen moest opzoeken, maar ik deed het niet. Ik liet me eigenlijk veel liever vervoeren op de plooien, de wervelingen van Mutsaers taal. Maar wie vertelt dit verhaal eigenlijk en wie is Rokriem?

Derde lezing
Voor dit blog heb ik het boek voor de derde keer gelezen. De gebeurtenissen zijn helder: bliksem slaat in bij Rachel voor haar leraar Nederlands. Op haar dertiende gebeurt er niets, dertig jaar later botsen ze tegen elkaar op, redt hij haar van voortrazende auto’s en staan ze in de sneeuw op een vluchtheuvel en de bliksem slaat opnieuw in bij Rachel. Langzaam ontstaat er contact, komt Rachel bij hem op bezoek, en hij bij haar, maar nog altijd geen happy end, geen Elizabeth en Mr. Darcy. Het stelt me elke keer weer teleur, en ook weer niet: in dit verhaal kan het niet anders dan zo gaan.

Rachels rokje is net zo divers en eclectisch als Ulysses van James Joyce, net zo ongrijpbaar, tenzij je algemene kennis stevig bijgespijkerd is. De plooien van het rokje lijken willekeurige informatie te bevatten, maar de vertelling zit strak in elkaar, is degelijk genaaid, als je in de rokjesterminologie wil blijven. Sommige plooien kunnen als mini-essay worden gelezen, maar geven ook (associatieve) informatie over Rachel. De taal begint zo langzaam iets van zijn geheimen prijs te geven; zo staat een Bugatti voor stijl en schoonheid, maar kan tegelijkertijd een moordwapen zijn als je nonchalant omgaat met je sjaal. Bugatti staat voor Distelvink, voor de bliksem, maar ook niet weer zo direct. Er zijn meer dingen die op zijn plek vallen, omdat ik meer verwijzingen naar personen en gebeurtenissen begrijp, maar nog niet alles is helder. Is de ik-figuur Rachel? Is Distelvink Rokriem? Op die vragen kun je zowel ja als nee antwoorden en beide kloppen. Hoe zit het met de joodse elementen in dit boek? En wat doet die rechtszaak aan het einde er eigenlijk, waarin de rechters idiote vragen stellen en nog idiotere antwoorden krijgen?

Rachels rokje

Rachels rokje zal na elke lezing steeds iets van zijn plooien, zijn geheimen, zijn taal onthullen, wat de kracht is van dit boek.

Dat is ook de reden dat Rachels rokje al 25 jaar lang met haar rokje op nummer vijf van mijn boekentop-5 zwiert, wervelt, rimpelt, suist, ritselt, zweeft en dartelt. Lees dit boek, geef je over aan de taal, aan het non-event, aan de liefde.

Laat de bliksem inslaan.

Delen op FaceBook Delen op LinkedIn Delen op Twitter